.

.

24 Ocak 2015 Cumartesi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Hakkında Bilmeniz ve Yapmanız Gereken Herşey


Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu  (DEHB) çocuklarda ve gençlerde yaygındır. Yetişkinlerde de bu bozukluk görülebilir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU  (DEHB) TÜRLERİ

”   Kombine DEHB (en yaygın tür), tüm belirtileri içerir
” Dikkatsiz DEHB (önceden DEB diye adlandırılıyordu), dikkat ve konsantrasyon eksikliği
“Hiperaktif-dürtücü DEHB, dikkatsizliğin olmadığı hiperaktivite
DEHB teşhisi için, bozukluğa sebep olan bazı belirtiler 7 yaşından önce sergilenmiş olmalıdır. Ayrıca belirtiler birden fazla yerde görülmüş olmalıdır. Örneğin, bir kişi evde ve okulda veya evde ve işte belirtileri sergilemiş olmalıdır. Ayrıca, belirtilerinin kişinin evde, sosyal çevrede ve iş ortamında işlevselliğini engellediğine dair net kanıtlar olmalıdır.

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU  BELİRTİLERİ

Üç farklı DEHB belirti kategorisi vardır: Dikkatsizlik, hiperaktivite, tepisellik (impulsivite).Çocuk zorlayıcı okul çevresine girene kadar dikkatsizlik fark edilemeyebilir. 
DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU  uyarı işaretleri vardır. Bunlar:
“Açıklamaları takip etmekte zorlanma
“Ne evde ne de okulda organize olamama
“Kıpır kıpır olma, özellikle el ve ayakla
“Çok konuşma
“Günlük işler, ev ödevleri dahil olmak üzere projeleri bitirememe
“Detaylara dikkat etmeme ve reaksiyon göstermeme
“Okulda düşük notlar alma
“Düşük notlar nedeniyle akranlarından ayrılma ve ikincil depresyon
  Yukarıda çocuğunuzda gördüğünüz problemlerden bir veya bir kaçını gözlemlediğinizde aşağıda verdiğimiz soruları cevaplandırın ,


DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU EBEVEYN DEĞERLENDİRME                                                                                  ÖLÇEĞİ


                                                                       A-Hiçbir Zaman   B-Nadiren  C-Sıklıkla D-Her Zaman

1.Eli boş durmaz, sürekli bir şeylerle oynar.                             ( )              ( )             ( )            ( )
2.Büyüklere arsız ve küstah davranır.                                      ( )              ( )             ( )            ( )
3.Arkadaşlık kurmada ve sürdürmede güçlük çeker.               ( )              ( )             ( )            ( )
4.Çabuk heyecanlanır, ataktır.                                                ( )              ( )             ( )            ( )
5.Her şeye karışır ve yönetmek ister.                                      ( )              ( )             ( )            ( )
6.Bir şeyler çiğner veya emer.(parmak,giysi vb.)                      ( )              ( )             ( )            ( )
7.Sık sık ve kolayca ağlar.                                                      ( )              ( )             ( )            ( )
8.Her an sataşmaya hazırdır.                                                   ( )              ( )             ( )            ( )
9.Hayallere dalar.                                                                   ( )              ( )             ( )            ( )
10.Zor öğrenir.                                                                       ( )              ( )             ( )            ( )
11.Kıpır kıpırdır, tez canlıdır.                                                  ( )              ( )             ( )            ( )
12.Ürkektir.( yeni durum, insan ve yerlerden.)                        ( )              ( )             ( )            ( )
13.Yerinde duramaz, her an harekete hazırdır.                        ( )              ( )             ( )            ( )
14.Zarar verir.                                                                       ( )              ( )             ( )            ( )
15.Yalan söyler, masallar uydurur.                                          ( )              ( )             ( )            ( )
16.Utangaçtır.                                                                        ( )              ( )             ( )            ( )
17.Yaşıtlarından daha sık başını derde sokar.                          ( )              ( )             ( )            ( )
18.Yaşıtlarından farklı konuşur.(çocuksu,kekeme)                   ( )              ( )             ( )            ( )
19.Hatalarını kabullenmez, başkalarını suçlar.                           ( )              ( )             ( )            ( )
20.Kavgacıdır.                                                                        ( )              ( )             ( )            ( )
21.Somurtkan ve asık suratlıdır.                                               ( )              ( )             ( )            ( )
22.Çalma huyu vardır.                                                              ( )              ( )             ( )            ( )
23.Söz dinlemez ya da isteksiz ve zoraki dinler.                         ( )              ( )             ( )            ( )
24.Başkalarına göre endişelidir.(ölüm,hastalanma)                      ( )              ( )             ( )            ( )
25.Başladığı işin sonunu getiremez.                                             ( )              ( )             ( )            ( )
26.Hassastır, kolay incinir.                                                          ( )              ( )             ( )            ( )
27.Kabadayılık taslar, başkalarını rahatsız eder.                           ( )              ( )             ( )            ( )
28.Tekrarlayıcı,durduramadığı hareketleri vardır.                         ( )              ( )             ( )            ( )
29.Kaba ve acımasızdır.                                                             ( )              ( )             ( )            ( )
30.Yaşına göre daha çocuksudur.                                               ( )              ( )             ( )            ( )
31.Dikkati kolay dağılır, uzun süre dikkatini toplayamaz.              ( )              ( )             ( )            ( )
32.Baş ağrıları olur.                                                                     ( )              ( )             ( )            ( )
33.Ruh halinde ani ve göze batan değişiklikler olur.                       ( )              ( )             ( )            ( )
34.Kurallar ve kısıtlamalardan hoşlanmaz ve uymaz.                      ( )              ( )             ( )            ( )
35.Sürekli kavga eder.                                                                  ( )              ( )             ( )            ( )
36.Kardeşleriyle iyi geçinmez.                                                       ( )              ( )             ( )            ( )
37.Zora gelemez.                                                                          ( )              ( )             ( )            ( )
38.Diğer çocukları rahatsız eder.                                                   ( )              ( )             ( )            ( )
39.Genelde hoşnutsuz bir çocuktur.                                               ( )              ( )             ( )            ( )
40.yeme sorunları vardır.(iştahsızlık vb.)                                        ( )              ( )             ( )            ( )
41.Karın ağrıları olur.                                                                    ( )              ( )             ( )            ( )
42.Uyku sorunları vardır.(kolay dalamaz,erken uyanır.)                  ( )              ( )             ( )            ( )
43.Çeşitli ağrı ve sancıları olur.                                                       ( )              ( )             ( )            ( )
44.Bulantı ve kusmaları olur.                                                          ( )              ( )             ( )            ( )
45.Aile içinde daha az kayrıldığını düşünür.                                     ( )              ( )             ( )            ( )
46.Övünür, böbürlenir.                                                                   ( )              ( )             ( )            ( )
47.İtilip kakılmaya müsaittir.                                                           ( )              ( )             ( )            ( )
48.Dışkılama sorunu vardır.(sık ishaller,kabızlık)                             ( )              ( )             ( )            ( )



cevaplandırdıktan sonra Değerlendirmeyi; Dereceleme ölçeği: A(0)-B(1)-C(2)-D(3) puanlarına göre hesaplayın

Dikkat eksikliği maddeleri               : 1-6-18-25-31                                ( 5 puan ve yukarısı )

Bu maddelerden alınan puan  5 ve üzerindeyse

Hiperaktivite maddeleri                   : 4-5-11-13                                     ( 7 puan ve yukarısı )

 Bu maddelerden alınan puan  7 ve üzerindeyse

Karşıt gelme bozukluğu maddeleri : 2-8-19-23-29                                ( 7 puan ve yukarısı )

Bu maddelerden alınan puan  7 ve üzerindeyse

Davranım bozukluğu maddeleri      : 2—14-17-19-20-27-29-35-36-38  ( 18 puan ve yukarısı )

Bu maddelerden alınan puan  18 ve üzerindeyse

          Bu bozuklukların çocuğunuzda olduğunu düşünerek Bir Çocuk Psikiyatri kliniğine başvurabilirsiniz.

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) TEDAVİSİ

DEHB tedavisi dikkatsizlik, hiperaktivite ve impulsivite dahil olmak üzere DEHB belirtilerinin kontrol etmeye yardımcı olur. İstikrarlı tedaviyle kişi okulda, sosyal durumlarda yükümlülüklerini daha iyi yerine getirir.DEHB tedavisi çok yönlüdür, DEHB ilaç tedavisi veya davranışsal  terapi veya her ikisini de içerir. DEHB tedavisi hem DEHB’li çocuğun veya adolesanın hem de ailenin ihtiyaçlarını karşılamalıdır.
            Araştırmalar, uyarıcı ilaç tedavisinin, diğer ilaçların ve davranış terapisinin emin ve etkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu tedaviler sadece DEHB belirtilerini  hafifletmekten daha çok çocuğun kurallara uymasını, akranlarıyla ve ailesiyle ilişkilerini geliştirmesine  yaramıştır. DEHB’li ilkokul öğrencileri üzerinde etkili olduğu görülen iki etkili tedavi stratejisi vardır. Birincisi, yakın takip altında yapılan ilaç tedavi programıdır. Diğeri ilaç tedavisiyle beraber yoğun davranış terapisidir. Kapsamlı bir araştırmada 10 çocuktan dokuzu bu iki tedavi stratejisinden biriyle ciddi anlamda gelişim göstermiştir.

DİKKAT DAĞINIKLIĞI VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNDA EV İÇİ                                                         UYGULANABİLİNECEK DÜZENLEMELER
  
1- ÖZEL ZAMAN UYGULAMASI
Tüm insanlar için ilgi ve sevgi görmek son derece önemlidir. Bir çocuk özellikle anne - babasından ve sınıfta öğretmeninden ilgi görmek ister. Eğer bir çocuk olumlu bir ilgi görmediğine inanıyorsa olumsuz ilgiyi çekmek için sorun çıkaran davranışlarda bulunabilir. Yani çocuk için önemli olan onunla ilgilenilmesidir. Özel zaman uygulaması sırasında anne yada baba çocukla yapacağı bir program içerisinde belli bir süreyi birlikte geçirir. Bu süre içerisinde oyun oynayabilirler, gezebilirler yada birlikte karar verebilecekleri herhangi bir şeye karar yapabilirler. Özel zaman uygulaması için ayrılan süre bittiğinde çocukla iyi zaman geçirildiği belirtilerek bir sonraki özel zamanı çocukla birlikte planlamak gereklidir.
Özel zaman uygulaması sırasında çocuk olumsuz davranışlar yapmaya başlarsa bir iki dakika başka tarafa bakıp ilgilenmemek, eğer devam ederse “bu şekilde sürerse oyun zamanımız planladığımızdan daha erken sona erecek” diye uyarmak, eğer yine de devam ederse “bu davranışları tekrarlamazsan yarın ortak zamanımızı daha keyifli geçirebiliriz.” diyerek sadece o güne özgü olarak özel zaman uygulamasını kesmek ve ertesi gün yeniden başlamak gereklidir.
Özel Zaman Uygulaması:
_ Yaklaşık 20 - 30 dakika sürmelidir.
_ İlk haftalarda 4-5 gün, sonraları 1-2 gün uygulanmalıdır.
_ Oyun ve aktivite seçimi çocuğa bırakılmalıdır.
_ Her gün belirlenen zamanda yapılması ve bunun daha önce çocuk ve anne - baba arasında konuşulması
uygulamanın ciddiyetini arttırır.
_ Birebir yapılmalıdır: Yani anne yada babadan birisi ile ve diğer kardeşlerin katılmayacağı uygulamalar ol-
malıdır.
_ Sadece bu iş için seçilmiş stressiz bir zaman olmalıdır.
_ Anne yada baba, çocuğun oyununu izlemeli ve onunla birebir ilgilenmelidir.
_ Anne yada baba, çocuğun oyun sırasındaki davranışlarını eleştirmemeli, emir vermemeli, inisiyatifi kendi
eline almasına müsaade etmeli, hatta oyun sırasında çocuk hile bile yapsa göz yummalıdır.
_ Anne yada baba, beraber yapılan etkinliklerden memnun olduğunu söz ve jestlerle belli etmelidir.
_ Oyun sırasında olumsuz davranışlar alabildiğince göz ardı edilmeli, eğer ısrarla sürerse nedeni belirtilerek
aktivite sonlandırılmalıdır.
SONUÇ;
* Çocuğun ihmal edilmesi engellenebilir,
* Anne ve babasının kendisinin hoşlandığı şeylere ilgi gösterebileceğinin farkına varır.
* Kötü olsam da seviliyorum ve ilgi görüyorum, inancı kendisine duyduğu saygıyı arttırır. Çünkü bu zamana kadar aldığı eleştirilerden en çok kendisine duyduğu saygı zarar görmüştür.
Bu uygulamanın amacı çocuğa “hatalı da olsam seviliyorum” mesajını verebilmektir. Bazı anne babalar uygulamanın çok zaman aldığını ifade edebilirler. Oysa günde 20 dakika ayıramayan anne ve babanın çocuğu ihmal etme konusunu daha ciddi olarak gözden geçirmesi gerekmektedir. Özel zaman uygulaması mucizevi bir şekilde tüm sorunların çözecek bir yöntem değil, anne - baba ve çocuk arasındaki ilişkiyi düzeltecek bir yaklaşımdır.
2- ÇOCUĞUN UYUMLU DAVRANIŞLARINI ARTTIRMA
Bir önceki basamakta oyun oynarken yapılan olumlu davranışlarına ilgi gösterilmesi üzerinde durulmuştur. Bu basamak ise çocuğun tüm günlük yaşantısı içerisinde olumlu davranışlarının fark edilmesi ve bu davranışların ödüllendirilmesi esasına dayanmaktadır.
Çocuğunuzdan kolayca yapabileceği bir şey isteyin. Bu isteğin tek ve anlaşılır bir istek olduğundan emin olun.
Davranış yapılırsa “senden yardım istediğimde bana yardımcı olman çok güzel” diyerek onun ilgisini arttırın.
Uyumlu Davranışı Arttırırken :
_ Bir şey istendiğinde çocuk yerine getirirse, bunu ne kadar iyi yaptığını hemen söyleyelim. Çocuğunuz bu davranışı bitirene kadar bekleyin ve onu övün.
_ Bir süre sonra çocuğun davranışını izleyin. Eğer olumlu davranış devam ediyorsa, olumlu sözlerinizi arttırın.
_ Eğer siz söylemeden olumlu iş yaparsa onu daha kuvvetli övgü sözcükleriyle ödüllendirin.
_ İstekleriniz ve verdiğiniz görevler yapılması kolay görevler olmalıdır. Böylece çocuğunuzun yönerge takip etmesini kolaylaştıracaksınız.
S O N U Ç
* Bu denemeler sırasında çocuğun başka bir şeyle meşgul olmadığına,
* Verilen görevin net ve basit olmasına,
* Gün içerisinde birkaç kez tekrar edilmesine dikkat edilmelidir.
Arada yapılmayan istekleriniz olduğunda bunu göz ardı ederek yeni ve kolay yapılır bir istekte bulunun. Yaramaz, haylaz ve kötü çocuk sözlerine inanmaya başlayan bir çocuk için anne ve babasından olumlu sözler duymak, kendisine olan güvenini arttıracaktır.
3- ETKİLİ YÖNERGE (Emir) VERME
Bu basamakta çocuktan bir şey yapılması istendiğinde yerine getirebilmesi için neler yapacağımızdan bahsedilecektir. Özellikle ülkemizde anne - babaların çocuklarına emir verme konusunda belirgin eksiklikleri vardır. Örneğin; gazetesini okumaya devam ederken “oğlum çöpü döküver.” diyen bir babanın, oğlunun nerede olduğunun ve o an ne yaptığının farkına varmadan vermiş olduğu bu emrin yerine getirilmesi son derece zordur.
Günlük rutin işler için bir görev kartı hazırlayıp, evin uygun bir yerine asmak yararlıdır. Bu görev kartında günlük yapılacak işler planlı bir şekilde yazılmalıdır.
Etkili Yönerge Verme İçin;
_ Gerçekten yapılmasını ve bitirilmesini istediğiniz bir şey için istekte bulunun.
_ Cümleleriniz anlaşılır ve ciddi olmalı. Yalvarma veya kızma biçiminde olmamalı.
_ Yönerge basit olmalı, aynı anda üç beş şey istenmemeli.
_ Yönergenin yerine getirilebilmesi için yeterli süre verilmeli.
_ Çocukla göz ilişkisi kurulmalıdır.
_ Gerekirse ne istediğinizi tekrarlatarak, çocuğunuzun size anladığından emin olun.
_ Gerekirse görev kartları yapılabilir.
S O N U Ç
* Sürekli olarak dikkatsizlikle suçlanan çocuğun birtakım doğru emirlerle görevini yapabildiğini görmesi, çocuğun dikkatini arttıracaktır.
* Problemin çoğu yönergenin nasıl verilebileceği ile ilgilidir.
4- ÇOCUĞUN ÇEVRESİNDE SORUN ÇIKARMADAN KENDİ KENDİNE OYALANMASININ SAĞLANMASI
Dikkat yoğunlaştırma ve içtepisellik sorunu olan birçok çocuk, çevresine sorun çıkarmadan kendi başına oyalanmakta güçlük çeker. Daha önce açıklandığı gibi bu sorun çıkarışın altında yatan ilgi toplamaktır.
Birçok anne - baba çocuklarının kendilerini sık sık bölmeleri yüzünden işlerini bitirememekten yada dinlenememekten yakınırlar. Burada sıralanan öneriler, anne - baba yalnız başına yapmak istediğinde çocuğun anne - babayı rahatsız etmeden kendisini meşgul edebilmesini sağlamaya yöneliktir.
Çocuğunuzun Kendi Başına Oyun Oynamasının Sağlanması :
_ Yemek yapmak, gazete okumak ve telefonla konuşmak gibi bir işe başlamadan önce çocuğunuza uyarıda bulunun. Bu uyarı iki mesaj içermelidir.
· “Ben meşgulken sen .......... yapabilirsin." veya "Beni oyalama ve rahatsız etme.”
Çocuğun yapması önerilen şeyin onun sevdiği bir şey olmasına dikkat edin.
_ İşinize başladıktan kısa bir süre sonra çocuğunuzun yanına giderek, olumlu davrandığı için ona güzel sözler söyleyin ve devam etmesini isteyin. Sonra işinize geri dönün.
_ Kısa bir süre sonra tekrar çocuğunuzun yanına giderek aynı işlemi tekrarlayın.
_ Aradaki süreyi arttırarak aynı işlemi tekrarlamaya devam edin.
_ Eğer çocuğunuzun uğraştığı şeyi bırakmak üzere olduğunu hissederseniz, sizi rahatsız etmediği için övücü sözler söyleyip devam etmesini isteyin.
_ Her gün aradaki süreyi uzatarak bu işlemi uygulamaya devam edin. Bir süre sonra çocuğunuz siz bir işle uğraştığınız sürece sizi kesmeden kendi başına bir aktivite yapmayı becerecek duruma gelecektir. Bu uygulamaya başlarken deneme için 1 veya 2 aktivite seçin. Yöntemin uygulanması ve çocuğun davranışlarıyla ilgili olarak notlar tutun.
5- PUAN SİSTEMİ
Davranış sorunları olan çocukların bir kısmı, uyumlu olmak ve söz dinlemek için övgüden daha büyük bir ödüle ihtiyaç duyarlar. Bu sistemle çocuğun yaptığı olumlu davranışların anne ve baba tarafından puan, marka yada boncuk vererek onu sistemli bir şekilde ödüllendirmesi gerekmektedir. Yedi yaşından küçük çocuklar için marka yada boncuk, yedi yaşından büyük çocuklar için puan sisteminin kullanılması uygundur.
Puan sisteminin uygulamaya başlamadan önce çocuğa kendisinin yeterli bir biçimde ödüllendirilmediği, bu nedenle böyle bir sisteme geçildiği anne - baba tarafından belirtilmelidir. Yedi yaşından küçükler için evde bulunan marka yada boncuklardan yararlanma, yedi yaşından büyük çocuklar için evin görülür bir yerine asılacak bir puan tablosu kullanılarak, toplanılan marka yada puanların sonucunda ödüllendirileceği çocuğa duyurulmalıdır.
Puan sisteminde kullanılacak markaların konacağı kutunun yada puan tablosu çizelgesinin çocukla birlikte hazırlanması olayın ciddiyetini artıracaktır. Daha sonra çocukla birlikte, kısa, orta ve uzun vadede ödüller belirlenmelidir.
Aşağıdaki örnek bir tablo verilmiştir.
Yapılması gereken iş
Puna olarak
karşılığı
Ödül
Puan olarak karşılığı
Odasını toplamak
4
Fazladan yarım saat televizyon izlemek
4
Dişlerini fırçalamak
2
Sokakta yarım saat fazla oyun oynamak
4
Masadan tabağını kaldırmak
1
Gece yarım saat daha fazla geç yatabilmek
10
Çağrıldığı zaman gelmek
2
Istediği bir kasetin yada CD’nin alınması
80
Anne - babaya karşı kibar olmak
2
Bisiklet alınması
1000

             Bu örnek tablodan hareketle her çocuk için ayrı ve çocuğa uygun bir tablo oluşturulmalıdır. Ödüller kısa vadeli, orta vadeli ve uzun vadeli ödüllerdir. Bir çocuk isterse kazandığı puanlar toplamını uzun vadeli ödüller için biriktirebilir. Eğer isterse kısa vadeli ödüller için harcayabilir. Çocuğun yapılması gereken işe karşılık almış olduğu puanlar toplanarak hak ettiği ödül çocuğa verilir.
Ayrıca çocuğa listede yer almayan olumlu davranışlar içinde ek puanlar verilmelidir. Bunun için tablodan bir fazla boş satır bırakılmalıdır.
Ev Puan Sisteminin Özellikleri
_ 4-7 yaş arası çocuklar için marka ve boncuklar
_ 8-11 yaş arası çocuklar için puan tablosu
Birinci Hafta Sadece Ödüllendirme İçin Kullanılır
Amaçlar:
1. Çocuğun ödüllendirilmesinin sistemli bir şekle getirilmesi, bu amaçla puan ve markaların kullanılması
2. Çocuğun uyumuna ve sosyal davranışlarına anne - babanın ilgisinin arttırılmasına
Puan Sisteminin Avantajları
1. Etkili bir ödüllendirme yöntemidir.
2. Esnek ve uygulanabilir bir sistemdir.
3. Etkinliği uzun süre devam eder. Çocuk ödülü aldıktan sonra olumlu davranmayı sona erdirmez.
4. Sistematik ve planlıdır.
5. “İyi bir şey yaparsam, iyi bir karşılık alırım” düşüncesinin yerleşmesini sağlar.
Puan Sisteminin Uygulanması
_ Puanlama sistemi için çocuğun yaşına uygun düzenek hazırlanmalıdır.
_ Çocuğa bu yöntem açıklanmalıdır.
_ Puanlama veya marka sistemi için kumbara yahut çizelge hazırlanır.
_ Kazanılacak puanların karşılığı için ödül ve izinlerin eşdeğerlerinin görüldüğü bir liste hazırlanır. Böylece çocuk ödülleri seçme hakkına sahip olur.
_ Çocuğun ev işlerine katkı ve diğer bazı görevleri yapma sonucu puanlar listelenir, günlük, haftalık ve aylık ödüller belirlenir.
_ Belirtilmeyen veya çok olumlu davranışlar için sürpriz puanlar verileceği açıklanır.
_ Puanların veya markaların ancak olumlu davranışın sonunda verileceği belirtilir.
_ Başlangıçta küçük olumlu davranışlar ödüllendirilip bu sisteme başlanır. Çocuğun sisteme ısınmasını sağlamak için ilk hafta ceza puanı uygulanmaz.
6- CEZA ZAMANI UYGULAMASI
Bu sistemin uygulanması sırasında en fazla dikkatli olunması gereken, en fazla çaba ve beceriye gereksinim duyulan basamaktır. Bu basamakta çocuğun yıkıcı, karşı gelici veya uyumsuz davranışların karşısında onu cezalandırmaktan bahsedilecektir.
Ceza zamanı, olumsuz bir davranışından dolayı çocuğun belli bir süre sessiz bir ortamda tutulmasıdır. Ceza zamanı için uygun olan ortam çocuğun televizyon veya bilgisayar görmediği, telefondan ve oyuncakların-dan uzak olduğu ve duvara dönük bir sandalyede oturabileceği sessiz bir odadır. Banyo, karanlık odalar yada korkutucu olabilecek yerler kesinlikle seçilmemelidir.
Ceza zamanı uygulamasına başlamadan önce çocuğa dinlemediği zaman veya uyuması gereken kurallara uymadığı zaman ceza verileceği anlatılır. Bu uygulamaya başlarken ilk hafta için 1 veya 2 olumsuz davranış seçilip sadece bu davranışlar üzerinde cezalar uygulanır.
Örneğin; “salonda oyun oynama” ifadesi uygun olan yasaklayıcı ifadedir. Çünkü açık, net ve tek cümleden oluşmaktadır.
Böylece seçilen bir yasak çiğnendiği zaman aile yasağı hatırlatmalıdır. Tekrarlanırsa içinden 5’e kadar sayıp yeniden ve tek düze bir sesle gözlerine bakarak aynı yasağı tekrarlanmalıdır. Bu arada ikinci uyarıda “eğer salonda oynamaya devam edersen bu sandalyede oturacaksın.” cezası hatırlatılmalıdır. Ses tonu çocuğun dikkatini toplamak için kararlı ve sert olabilir, ancak öfkeli olmamalıdır. Eğer hala davranış tekrarlanırsa, çocuk sandalyeye oturtulmalıdır.
Bazen çocuklar sandalyeye gitmeyi kabul etmezler. Böyle bir durumda çocuk dövülmeden, kollarından veya omuzlarından tutularak sandalyeye götürülmelidir. Çocukla tartışılmaya girmekten kaçınılmalıdır. “Ben sa-na söyleyene kadar bu sandalyede oturacaksın. Eğer sessizce oturmazsan yada ben kalk demeden kalkarsan bu süre gittikçe uzar.” şeklinde uyarıda bulunulmalıdır.
Çocuklar genelde, su içmek, tuvalete gitmek gibi bahanelerle kalkmak isteseler de asla taviz verilmemelidir. Özellikle uygulamanın ilk başladığı zamanlarda çocuklar cezadan kaçmak için ağlamak, bağırmak gibi yollara başvurabilirler. Eğer tutarlı bir şekilde davranılırsa çocuklar alışır ve kısa zaman içerisinde ceza zamanı uygu-lamasının yararları görülmeye başlanır. Eğer yine de çocuk sandalyeden kalkmaya devam ederse, bu defa almış olduğu puanları yada markaları geri almak gereklidir. Eğer hala kalkmaya devam ediyorsa, çocuğun arkasına geçip ceza süresi boyunca omuzlarından bastırmak gereklidir. Çünkü başlangıçta ne kadar ciddi olunduğunu anlamak için direnecektir.
En önemli hususlardan biri de ceza zamanı süresinin ayarlanmasıdır. Gereğinden fazla uzun bir ceza zamanının düzeltici değil, bıktırıcı bir etkisi vardır. 6 yaşındaki bir çocuk için şiddetli olmayan bir olumsuz davranış için 5 dakika, şiddetli bir davranış için 10 dakika uygundur. 5 yaşından küçük çocuklarda bu süre 3 ile 5 dakika arasında iken, 10 yaşından büyük çocuklar için 10 dakika ile 20 dakika arasıdır. Ceza zamanı sona erdiğinde, çocuk sandalyeden kaldırılıp hiçbir şey olmamış gibi davranılmaya devam edilmelidir.
Ceza Zamanı Uygulaması
1. Çocuğunuza isteğinizi kararlı ancak hoş bir biçimde söyleyin.
2. Söyledikten sonra beşe kadar sayın (sesli bir biçimde veya içinizden).
3. Eğer çocuğunuz bu beş saniye içerisinde harekete geçmezse, onunla göz ilişkisi kurarak, isteneni yapmazsan odana gideceksin diye kararlı bir ses tonuyla konuşun.
4. Tekrar beşe kadar sayın.
5. Eğer çocuğunuz bu ikinci beş saniye içerisinde gene harekete geçmezse, söyleneni yapmadığı için daha önceden belirlediğiniz sandalyeye veya odasına gönderin. Bunu hemen gerçekleştirin. Söz verme ve özür dilemeleri dikkate almayın.
6. Çocuğunuza siz söyleyene kadar orada kalacağını ve orada uygun davranmazsa sürenin uygun davranana kadar uzayacağını belirtin. Bunları tekrar etmeden bir kez ve anlaşılır biçimde söyleyin.
7. Ceza zamanı süresince çocuğunuzla tartışmayın. Başkalarının da konuşmamasını sağlayın.
8. Uygun bir sürenin sonunda ceza zamanını sonlandırın. Sürenin bitiminden sonra cezayı konuşmaktan kaçının.
9. Yaptığı ilk olumlu davranışta çocuğunuzu ödüllendirmekten kaçınmayın






Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Google+ Followers